วิธีคิดค่าแรงพนักงานร้านอาหาร ให้ไม่เกิน 25% ของยอดขาย
ช่วงเที่ยงลูกค้าแน่นจนทำไม่ทัน คุณเลยรับคนเพิ่มอีกหนึ่งคน เดือนถัดมาร้านไหลลื่นขึ้นจริง แต่พอสิ้นเดือนเงินที่เหลือกลับน้อยกว่าเดิม เพราะช่วงบ่ายสามโมงมีพนักงานสี่คนยืนรอลูกค้าสองโต๊ะ — ค่าแรงเป็นรายจ่ายก้อนใหญ่อันดับสองของร้านอาหารรองจากวัตถุดิบ และเป็นก้อนที่บวมง่ายที่สุดโดยไม่มีใครสังเกต เพราะมันจ่ายเท่าเดิมทุกเดือนไม่ว่าวันนั้นจะขายได้เท่าไหร่
บทความนี้จะพาคิดค่าแรงพนักงานร้านอาหารให้ครบทุกบาท แปลงเป็นเปอร์เซ็นต์ของยอดขาย ดูว่าชั่วโมงไหนคนล้น ชั่วโมงไหนคนขาด และมีสูตรง่าย ๆ ไว้ตัดสินใจว่าควรจ้างเพิ่มหรือยัง โดยไม่ต้องกดค่าแรงหรือลดคนจนบริการพัง
ทำไมต้องดูค่าแรงเป็น “เปอร์เซ็นต์ของยอดขาย”
ค่าแรง 60,000 บาทต่อเดือนแพงหรือถูก? ตอบไม่ได้จนกว่าจะรู้ยอดขาย ถ้าร้านขายได้เดือนละ 300,000 บาท ค่าแรงก้อนนี้คือ 20% ซึ่งสบายมาก แต่ถ้าขายได้ 180,000 บาท มันคือ 33% และร้านแทบไม่เหลือกำไร ตัวเลขที่บอกสุขภาพร้านจึงไม่ใช่จำนวนเงิน แต่เป็นสัดส่วน:
สำหรับร้านอาหารขนาดเล็ก ช่วงที่ใช้เป็นแนวทางกันทั่วไปคือประมาณ 20–30% โดยมี 25% เป็นเป้ากลาง ตัวเลขนี้ไม่ใช่กฎตายตัว ร้านที่ลูกค้าบริการตัวเองหรือขายเร็วอย่างร้านข้าวแกง ร้านก๋วยเตี๋ยว มักอยู่ค่อนไปทางต่ำ ส่วนร้านนั่งกินที่มีพนักงานเสิร์ฟ มีเมนูทำสดหลายขั้นตอน จะอยู่ค่อนไปทางสูง
สิ่งที่ควรดูคู่กันเสมอคือค่าแรงบวกต้นทุนวัตถุดิบ ซึ่งคนทำร้านอาหารเรียกว่า Prime Cost:
เหตุผลคือสองก้อนนี้แลกกันได้ ร้านที่ซื้อผักหั่นสำเร็จหรือเนื้อหมักมาแล้วจะมีต้นทุนวัตถุดิบสูงขึ้นแต่ใช้คนน้อยลง ร้านที่ทำเองทุกอย่างตั้งแต่ต้นจะกลับกัน ถ้าวัตถุดิบของคุณอยู่ที่ 35% ค่าแรงก็ควรอยู่ราว 25–30% เพื่อให้เหลืออีก 35–40% ไว้จ่ายค่าเช่า ค่าน้ำค่าไฟ ค่าใช้จ่ายอื่น และกำไร ถ้ายังไม่เคยคิดต้นทุนวัตถุดิบ ดูวิธีได้ที่ วิธีคิดต้นทุนอาหาร — สูตร Food Cost
ขั้นที่ 1: นับค่าแรงให้ครบ ไม่ใช่แค่เงินเดือน
ความผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือเอาแค่ยอดเงินเดือนพนักงานประจำมาคิด แล้วสรุปว่าค่าแรงยังต่ำ ค่าแรงจริงของร้านมีมากกว่านั้น:
- เงินเดือนและค่าจ้างรายวัน — ของพนักงานประจำทุกคน
- ค่าจ้างพาร์ตไทม์ — รวมคนที่เรียกมาช่วยเป็นครั้งคราวและจ่ายเป็นเงินสด
- ค่าล่วงเวลา (OT) — และค่าทำงานในวันหยุด
- เงินสมทบประกันสังคมส่วนของนายจ้าง — 5% ของค่าจ้าง (มีเพดานฐานค่าจ้าง ตรวจสอบอัตราล่าสุดกับสำนักงานประกันสังคม)
- ข้าวพนักงานและสวัสดิการ — มื้ออาหาร ค่าเดินทาง ชุดฟอร์ม ที่พัก ถ้าร้านจ่ายให้
- โบนัส เงินพิเศษช่วงเทศกาล — เฉลี่ยออกมาเป็นรายเดือน
- เงินเดือนของเจ้าของร้าน — ถ้าคุณยืนผัดเองหรือเฝ้าหน้าร้านเองทั้งวัน คุณกำลังทำงานแทนพนักงานหนึ่งตำแหน่ง
ข้อสุดท้ายคือข้อที่ถูกข้ามบ่อยที่สุด ร้านที่ไม่นับค่าแรงเจ้าของจะเห็นค่าแรง % ต่ำสวยงาม แต่วันที่คุณป่วย อยากพัก หรือเปิดสาขาสอง คุณต้องจ้างคนมาแทนตัวเอง และตัวเลขจริงจะโผล่ขึ้นมาทันที เรื่องนี้อธิบายไว้ละเอียดใน ต้นทุนแฝงร้านอาหาร 12 อย่างที่กินกำไรเงียบ ๆ
ตัวอย่าง: เงินเดือน 16% แต่ค่าแรงจริง 28%
ร้านตามสั่งหนึ่งคูหา ขายได้เดือนละ 240,000 บาท เปิด 26 วัน เฉลี่ยวันละประมาณ 9,200 บาท มีพนักงานประจำ 3 คน พาร์ตไทม์ช่วงเย็น 1 คน และเจ้าของลงมือทำเอง (ตัวเลขสมมติเพื่อให้เห็นภาพ):
| รายการ | วิธีคิด | บาท/เดือน | % ของยอดขาย |
|---|---|---|---|
| เงินเดือนพนักงานประจำ 3 คน | 15,000 + 12,000 + 11,000 | 38,000 | 15.8% |
| พาร์ตไทม์ช่วงเย็น | 50 บาท × 4 ชม. × 26 วัน | 5,200 | 2.2% |
| ค่าล่วงเวลา (OT) | วันขายดีและวันหยุด | 2,800 | 1.2% |
| ประกันสังคมส่วนนายจ้าง | 5% × 43,200 | 2,160 | 0.9% |
| ข้าวพนักงาน | 4 คน × 40 บาท × 26 วัน | 4,160 | 1.7% |
| รวมค่าแรงพนักงาน | 52,320 | 21.8% | |
| เงินเดือนเจ้าของร้าน | ตั้งไว้เท่าคนที่ต้องจ้างมาแทน | 15,000 | 6.3% |
| รวมค่าแรงทั้งหมด | 67,320 | 28% |
ถ้าดูแค่บรรทัดแรก เจ้าของร้านจะคิดว่าค่าแรงอยู่ที่ 16% และยังรับคนเพิ่มได้อีกสบาย ๆ แต่เมื่อนับครบ ค่าแรงจริงคือ 28% เกินเป้า 25% (60,000 บาท) ไป 7,320 บาทต่อเดือน หรือเกือบ 88,000 บาทต่อปี
ถ้าวัตถุดิบของร้านนี้อยู่ที่ 35% หรือ 84,000 บาท Prime Cost จะเท่ากับ 151,320 บาท หรือ 63% ของยอดขาย ยังอยู่ในช่วงที่รับได้ แต่ไม่มีที่ให้พลาดแล้ว ถ้าเดือนไหนหมูขึ้นราคาหรือยอดขายตก 10% ร้านจะเริ่มตึงมือทันที
การดึงค่าแรงกลับมาที่ 25% ทำได้สองทาง คือลดค่าแรงลง 7,320 บาท หรือเพิ่มยอดขายอีกราว 29,000 บาทต่อเดือน (ประมาณ 1,100 บาทต่อวัน) ด้วยคนเท่าเดิม ร้านส่วนใหญ่ทำได้จริงด้วยการผสมสองทางเข้าด้วยกัน และจุดเริ่มต้นคือรู้ว่าชั่วโมงไหนของวันที่คนกับงานไม่พอดีกัน
ขั้นที่ 2: วัดยอดขายต่อชั่วโมงคน
ค่าแรง % รายเดือนบอกว่ามีปัญหาหรือไม่ แต่ไม่ได้บอกว่าปัญหาอยู่ตรงไหน ตัวเลขที่ชี้เป้าได้คือยอดขายต่อชั่วโมงคน (Sales per Labor Hour):
ลองแบ่งวันธรรมดาของร้านตัวอย่างออกเป็นช่วง นับคนทำงานรวมเจ้าของร้าน (ตัวเลขสมมติ ปัดให้คิดง่าย ยังไม่หักเวลาพักของแต่ละคน):
| ช่วงเวลา | ยอดขาย | คนทำงาน | ชั่วโมงคน | ยอดขายต่อชั่วโมงคน |
|---|---|---|---|---|
| 10:00–11:00 (เตรียมร้าน) | 300 | 4 | 4 | 75 บาท |
| 11:00–14:00 (เที่ยง) | 4,800 | 4 | 12 | 400 บาท |
| 14:00–16:00 (บ่าย) | 600 | 4 | 8 | 75 บาท |
| 16:00–20:00 (เย็น) | 3,500 | 5 | 20 | 175 บาท |
| รวมทั้งวัน | 9,200 | 44 | 209 บาท |
ร้านนี้จ่ายค่าแรงรวมเดือนละ 67,320 บาท สำหรับงานประมาณ 1,144 ชั่วโมงคน (44 ชั่วโมงคน × 26 วัน) ตกชั่วโมงละราว 59 บาท ถ้าอยากให้ค่าแรงอยู่ที่ 25% ต้องขายให้ได้อย่างน้อยเท่านี้:
ทั้งวันร้านทำได้ 209 บาท ต่ำกว่าเส้น 236 บาทเล็กน้อย ซึ่งตรงกับค่าแรง 28% พอดี แต่ที่น่าสนใจคือรายช่วง ช่วงเที่ยงทำได้ถึง 400 บาท แปลว่าคนกำลังตึงมือ ถ้าลูกค้ามาเพิ่มอีกอาจเสิร์ฟไม่ทันและเสียยอดขาย ส่วนช่วงบ่ายสองชั่วโมงใช้ไป 8 ชั่วโมงคน แต่ขายได้แค่ 600 บาท นี่คือจุดที่เงินค่าแรงรั่วออกไปเงียบ ๆ ทุกวัน
คุณไม่จำเป็นต้องมีระบบ POS ราคาแพงเพื่อทำตารางนี้ แค่จดยอดขายทุกชั่วโมงลงกระดาษสัก 7 วัน หรือดูเวลาในสลิปโอนเงินและบิลออเดอร์ ก็เห็นรูปร่างของวันแล้ว
ขั้นที่ 3: จัดคนตามยอดขาย ไม่ใช่ตามความเคยชิน
เมื่อเห็นว่าชั่วโมงไหนคนล้นและชั่วโมงไหนคนขาด มี 5 วิธีที่ร้านเล็กทำได้จริงโดยไม่ต้องลดเงินเดือนใคร:
- เหลื่อมเวลาเข้างาน — ไม่จำเป็นที่ทุกคนต้องมาพร้อมกันตอนเปิดร้านและกลับพร้อมกันตอนปิด ให้คนหนึ่งเข้า 10 โมงเพื่อเตรียมของ อีกคนเข้า 11 โมงตรงกับช่วงลูกค้าเริ่มมา คนที่เข้าก่อนก็ได้กลับก่อน ชั่วโมงทำงานต่อคนเท่าเดิม แต่ไปกองอยู่ในช่วงที่มีงาน และ OT ตอนปิดร้านลดลง
- ใช้พาร์ตไทม์อุดเฉพาะช่วงพีค — ถ้าร้านยุ่งจริงแค่วันละ 3–4 ชั่วโมง การจ้างพาร์ตไทม์ชั่วโมงละ 50 บาทเฉพาะช่วงนั้น ถูกกว่าการจ้างประจำเต็มวันมากกว่าครึ่ง
- เปลี่ยนชั่วโมงว่างให้เป็นชั่วโมงเตรียม — พนักงานรายเดือนได้ค่าจ้างเท่าเดิมไม่ว่าช่วงบ่ายจะมีลูกค้าหรือไม่ ใช้ช่วงนั้นหั่นผัก หมักเนื้อ ตักน้ำจิ้มใส่ถ้วย ล้างและจัดร้านให้เสร็จ ช่วงพีคจะทำได้เร็วขึ้น รับลูกค้าได้มากขึ้นด้วยคนเท่าเดิม และไม่ต้องอยู่เก็บร้านจนเกิด OT
- ลดงานที่ไม่จำเป็นต้องใช้คน — ให้ลูกค้าตักน้ำและหยิบช้อนส้อมเอง ลดจำนวนเมนูที่ขายได้วันละไม่กี่จานแต่ต้องเตรียมของแยก และให้ลูกค้าสแกนสั่งอาหารเองจากโต๊ะ พนักงานหน้าร้านจะมีเวลาเสิร์ฟและเก็บโต๊ะมากขึ้น ดูวิธีทำได้ที่ วิธีทำเมนู QR Code ร้านอาหาร
- ฝึกให้ทุกคนทำได้มากกว่าหนึ่งตำแหน่ง — พนักงานหน้าร้านที่ช่วยจัดจานหรือทอดไข่ได้ และผู้ช่วยครัวที่ออกมารับออเดอร์ได้ ทำให้ร้านรับมือกับช่วงพีคและวันที่มีคนลาได้โดยไม่ต้องมีคนสำรอง
ขั้นที่ 4: คุม OT ก่อนที่ OT จะคุมคุณ
OT เป็นค่าแรงที่แพงที่สุดในร้าน เพราะกฎหมายคุ้มครองแรงงานกำหนดให้จ่ายค่าล่วงเวลาในวันทำงานปกติไม่น้อยกว่า 1.5 เท่าของค่าจ้างต่อชั่วโมง วิธีคิดสำหรับพนักงานรายเดือนคือ:
พนักงานเงินเดือน 12,000 บาท ทำงานวันละ 8 ชั่วโมง มีค่าจ้างชั่วโมงละ 50 บาท OT จึงเป็นชั่วโมงละ 75 บาท ถ้าอยู่เก็บร้านเกินเวลาวันละ 2 ชั่วโมงทุกวัน ตลอด 26 วันคือ 52 ชั่วโมง หรือ 3,900 บาทต่อเดือนต่อคน เกือบหนึ่งในสามของเงินเดือน และถ้าเป็นแบบนี้สามคน ร้านกำลังจ่าย OT เดือนละเกือบ 12,000 บาท ซึ่งมากกว่าค่าจ้างพาร์ตไทม์สองคน
กติกาที่ช่วยได้คือ OT ต้องขออนุญาตก่อนทุกครั้ง จดชั่วโมง OT แยกรายคนทุกวัน และถ้าพบว่ามี OT ประจำในช่วงเวลาเดิม ให้ถือว่าเป็นสัญญาณว่าตารางกะต้องแก้ ไม่ใช่เรื่องปกติที่ต้องจ่ายไปเรื่อย ๆ
ข้อกฎหมายพื้นฐานที่เจ้าของร้านควรรู้ไว้: เวลาทำงานปกติไม่เกินวันละ 8 ชั่วโมงและสัปดาห์ละ 48 ชั่วโมง ต้องมีวันหยุดประจำสัปดาห์อย่างน้อย 1 วัน ค่าจ้างต้องไม่ต่ำกว่าค่าแรงขั้นต่ำของจังหวัด ซึ่งมีการปรับเป็นระยะ และเมื่อมีลูกจ้างตั้งแต่ 1 คนต้องขึ้นทะเบียนประกันสังคม อัตราและรายละเอียดล่าสุดควรตรวจสอบกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานและสำนักงานประกันสังคม ส่วนเรื่องเงินสมทบและภาษีที่เกี่ยวข้อง อ่านต่อได้ที่ ภาษีร้านอาหารเบื้องต้น
ขั้นที่ 5: ก่อนจ้างเพิ่ม ถามว่าคนใหม่ต้องสร้างยอดขายเท่าไหร่
“ร้านยุ่ง ต้องรับคนเพิ่ม” เป็นการตัดสินใจจากความรู้สึก ลองเปลี่ยนเป็นตัวเลข:
พนักงานหน้าร้านคนใหม่เงินเดือน 11,000 บาท บวกประกันสังคม 550 บาท บวกข้าววันละ 40 บาทอีก 1,040 บาท รวมต้นทุนเต็ม 12,590 บาทต่อเดือน หารด้วย 0.25 ได้ประมาณ 50,400 บาท แปลว่าร้านต้องมียอดขายเพิ่มขึ้นราว 1,940 บาทต่อวัน ค่าแรงจึงจะยังอยู่ที่ 25%
เทียบกับพาร์ตไทม์ช่วงพีค 4 ชั่วโมง ต้นทุนประมาณ 5,460 บาทต่อเดือนรวมประกันสังคม ต้องการยอดขายเพิ่มแค่ราว 840 บาทต่อวัน ถ้าปัญหาของร้านคือ “เที่ยงทำไม่ทัน” ไม่ใช่ “ทั้งวันทำไม่ทัน” คำตอบที่คุ้มกว่ามักเป็นพาร์ตไทม์
ก่อนตัดสินใจ ให้ถามตัวเองสามข้อ: ตอนนี้ร้านเสียยอดขายเพราะคนไม่พอจริงไหม (ลูกค้าเดินออก รอนานจนยกเลิก ต้องปิดรับเดลิเวอรี่ช่วงพีค) ยุ่งทุกวันหรือเฉพาะบางวัน และถ้าเหลื่อมเวลาเข้างานกับเตรียมของล่วงหน้าแล้ว ยังไม่ทันอยู่หรือเปล่า ถ้าคำตอบคือใช่ทั้งสามข้อ การจ้างเพิ่มคือการลงทุน ไม่ใช่ต้นทุน
ค่าแรงต่ำเกินไปก็เป็นปัญหา
เป้าหมายไม่ใช่ทำให้ค่าแรงต่ำที่สุด ร้านที่ค่าแรงต่ำกว่า 15–18% มักกำลังจ่ายด้วยอย่างอื่นแทน คือเจ้าของทำงานวันละ 14 ชั่วโมงโดยไม่นับค่าแรงตัวเอง ลูกค้ารอนานจนไม่กลับมา พนักงานเหนื่อยจนลาออกบ่อย และทุกครั้งที่มีคนออก ร้านต้องเสียเวลาหาคนใหม่ สอนงานใหม่ และรับความผิดพลาดของคนใหม่อีกหลายสัปดาห์ ซึ่งเป็นต้นทุนที่ไม่เคยปรากฏในบัญชี
พนักงานที่ทำงานเป็น อยู่นาน และได้ค่าจ้างเป็นธรรม มักทำยอดขายต่อชั่วโมงได้สูงกว่าคนใหม่ที่ค่าจ้างถูกกว่า การคุมค่าแรงที่ดีจึงหมายถึงการใช้ชั่วโมงทำงานให้ตรงกับช่วงที่มีงาน ไม่ใช่การจ่ายให้น้อยที่สุด
ความผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่องค่าแรง
- นับแค่เงินเดือน — ลืม OT ประกันสังคม ข้าวพนักงาน และค่าจ้างคนช่วยที่จ่ายเป็นเงินสดจากลิ้นชัก
- ไม่ตั้งเงินเดือนให้ตัวเอง — กำไรที่เห็นจึงเป็นค่าแรงของเจ้าของปนอยู่
- จ้างเพิ่มเพราะวันพีควันเดียว — ยุ่งวันเสาร์ แต่จ่ายค่าแรงเพิ่มทั้งเจ็ดวัน
- จัดกะเท่ากันทุกวัน — ทั้งที่ยอดขายวันจันทร์กับวันศุกร์ต่างกันเกือบเท่าตัว
- ปล่อย OT เป็นเรื่องปกติ — โดยไม่เคยรวมยอดดูว่าเดือนหนึ่งจ่ายไปเท่าไหร่
- ดูค่าแรงแยกจากวัตถุดิบ — ลดคนในครัวแล้วหันไปซื้อของสำเร็จที่แพงกว่า Prime Cost รวมอาจไม่ลดเลย
ถ้าร้านของคุณขายดีแต่เงินไม่เหลือ ค่าแรงมักเป็นหนึ่งในหลายสาเหตุที่เกิดพร้อมกัน ดูสาเหตุอื่นได้ที่ ร้านขายดีแต่ไม่มีกำไร: 7 สาเหตุที่พบบ่อยที่สุด
จดค่าแรงให้ครบ แล้วตัวเลขจะบอกเอง
ทุกสูตรในบทความนี้ต้องการข้อมูลแค่สองอย่าง คือยอดขาย และค่าแรงที่จดครบทุกรายการ ปัญหาคือค่าแรงมักจ่ายกระจัดกระจาย เงินเดือนโอนสิ้นเดือน พาร์ตไทม์จ่ายสดรายวัน OT จ่ายรวมกับเงินเดือนบ้าง แยกบ้าง พอจะรวมยอดจึงไม่มีใครอยากทำ
แอป Bunchee ช่วยให้เรื่องนี้ง่ายขึ้น — ตั้งหมวดรายจ่าย “ค่าแรง” แล้วบันทึกทุกครั้งที่จ่าย ไม่ว่าจะเป็นเงินเดือน ค่าจ้างรายวัน หรือ OT ตั้งงบประมาณเฉพาะหมวดค่าแรงและให้แอปแจ้งเตือนเมื่อใกล้ถึงวงเงิน ดูสัดส่วนค่าแรงเทียบกับรายจ่ายหมวดอื่นในกราฟ และถามผู้ช่วย AI ได้ตรง ๆ ว่า “เดือนนี้ค่าแรงคิดเป็นกี่เปอร์เซ็นต์ของรายรับ” โดยไม่ต้องกดเครื่องคิดเลขเอง
ค่าแรงพนักงานร้านอาหารไม่ใช่ตัวเลขที่ต้องกลัว แต่เป็นตัวเลขที่ต้องเห็น นับให้ครบ คิดเป็นเปอร์เซ็นต์ของยอดขาย ดูยอดขายต่อชั่วโมงคน แล้วจัดคนให้ตรงกับช่วงที่มีงาน ร้านส่วนใหญ่จะพบว่าไม่ต้องลดใครออกเลย แค่ย้ายชั่วโมงทำงานให้ถูกที่ ค่าแรงก็กลับมาอยู่ใกล้ 25% ได้เอง
รู้ค่าแรงกี่ % ของยอดขาย โดยไม่ต้องนั่งรวมเอง
Bunchee เป็นแอปบัญชีร้านอาหารฟรี — บันทึกรายรับรายจ่ายแยกหมวด, ตั้งงบและแจ้งเตือนรายหมวด, สแกนใบเสร็จด้วย AI, สรุปยอดรายวัน/รายเดือนแบบเรียลไทม์